Noya Bilgisayar
"20 yıllık tecrübeyle..."

Muhasebe Ders Notları

 

T.C.

MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI

ÖZEL NOYA BİLGİSAYAR KURSU

 

 

muhasebe logo

MUHASEBE 

.:: DERS NOTLARI ::.

www.noyabilgisayar.net

(0212) 238 99 32

MUHASEBE

Muhasebe toplumun en küçük birimi olan aileden büyük holding ve şirketlere kadar herkesi çok yakından ilgilendiren geniş bir kavramdır. Basit anlamda uhasebe; hesap tutma anlamına gelmektedir. Her ailenin belli bir geliri ve yapılması gereken giderleri vardır. Gelirin en verimli şekilde harcanması ve mümkünse tasarruf yapılması her ailenin amacıdır. Bu denkliği sağlamak için yapılan hesaplamalar bile küçük çapta bir muhasebe işlemi gerektirir. Kaldı ki büyük işletmelerin, gelir, gider, alım, satım işlemleri bir aileninki ile kıyaslanamayacak kadar geniş çaplıdır. Bir aile kendi muhasebesine yön verebilir. Ancak işletmeler profesyonel yardıma ihtiyaç duyarlar. İşte bu aşamada muhasebe elemanları devreye girer ve insanlara hizmet sunar. Yapılan işlem ve hizmetler doğrultusunda muhasebe şu şekilde tanımlanabilir: İşletmenin varlık ve kaynakları üzerinde değişiklik meydana getiren işlemlere ait bilgileri kaydeden, sınıflandıran, özetleyen, analiz eden ve yorumlayan bilimsel metoda Muhasebe denir. Tanımdan da anlaşıldığı gibi, başta kaydetmek olmak üzere muhasebenin bir takım görev ve fonksiyonları vardır. Bunlar, kısaca aşağıda açıklandığı gibidir. 
 
Muhasebenin Görev ve Fonksiyonları
 
1. Kaydetme
 
2. Sınıflandırma
 
3. Özetleme
 
4. Analiz Etme ve Yorumlama
 
5. Bilgi Verme 
 
MUHASEBENİN TÜRLERİ
 
 
Muhasebenin Bölümleri
 
Genel muhasebe; finansal muhasebe olarak da ifade edilmektedir. Genel muhasebe; objektif belgelere dayanarak işletme kaynaklarının nereden sağlandığını ve bunların nerelerde kullanılacağını, hesaplar aracılığıyla izler.
     
Genel muhasebe fonksiyonu; işletmenin varlıklarını, sermayesini ve borçlarını belirleyerek, işletme faaliyetlerinden dolayı meydana gelen değişmeleri izlemek ve bunların sonucunu ortaya koymaktır.
     
Maliyet Muhasebesi; yöneticilerin verecekleri kararlara ışık tutmasının yanında, maliyet bilgilerini
sunan bir muhasebe dalıdır. Maliyet muhasebesi, üretim yapan işletmeler için söz konusu olup fonksiyonları aşağıda görüldüğü gibi özetlenebilir.
  1.   Üretilen mal ve hizmetlerin üretim maliyetlerini belirlemek
  2.   Gider kontrolüne yardımcı olmak
  3.   Elde edilen bilgilerle planlamaya ve karar almaya yardımcı olmak.
Yönetim Muhasebesi; Genel muhasebe ve maliyet muhasebesinin sağladığı bilgilerden faydalanarak yeni bilgiler üreten ve bu bilgileri işletme yöneticilerine sunan muhasebe dalıdır. Yöneticilere işletmenin geleceği ile ilgili karar vermede yardımcı olur. 
 
Muhasebecilik Mesleği
   
Muhasebecilik mesleği, insanların sahip oldukları ekonomik varlıkları kontrol etmek ve kendi yararlarına olacak biçimde artırmak düşüncesiyle ortaya çıkmıştır. Ekonominin ve işletmelerin gelişmesi, teknolojinin yaygınlaşması, muhasebe ve muhasebecilik mesleğinin önemini artırmıştır. Daha önceki yıllarda, muhasebe tamamen bir kayıt tutma işi, muhasebecide bu işi icra eden kişi olarak biliniyordu. Ancak günümüzde bilim ve teknolojideki gelişmeler sonucunda muhasebeciler, bilgi üreticisi ve yöneticisi olarak da önemli bir konuma gelmiştir. Muhasebe mesleğinin mensupları, aşağıda da görüldüğü gibi serbest ve yeminli muhasebe uzmanları gibi unvanlara sahiptirler. Bunlar;
  1. Serbest Muhasebeci Mali Müşavir (SMMM)
  2. Yeminli Mali Müşavir (YMM)
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir (SMMM) Olmanın Şartları
 
Hukuk, İktisat, Maliye, İşletme, Muhasebe, Bankacılık, Kamu Yönetimi, ve Siyasal Bilimler dallarında lisans seviyesinde mezun olmak veya bu bilim dallarından lisans seviyesinde diploma almış olmak.
Serbest muhasebeci mali müşavir ya da yeminli mali müşavir yanında 3 yıl staj yapmış olmak.
Serbest muhasebeci mali müşavirlik sınavını kazanarak ruhsat almış olmak
 
Yeminli Mali Müşavir Olmanın Şartları
 
En az 10 yıl serbest muhasebeci mali müşavirlik yapmak, Yeminli mali müşavirlik sınavını kazanarak ruhsat almak.
 
SMMM’lerin Görev ve Sorumlulukları
 
Serbest muhasebeciler, işletmelerin defterlerini tutmak, mali tablolarını hazırlamak ve beyannamelerini imzaları altında düzenlemek görevini üstlenirler. SM’ler defterlerini tutmadıkları ve mali tablolarını düzenlemedikleri mükelleflerin beyannamelerini imzalayamazlar. SM ve SMMM’ler, imzaladıkları beyannamelerde usulsüzlük olması halinde uygulanacak ceza ve yaptırımlardan mükelleflerle birlikte müşterek ve müteselsil (zincirleme) olarak sorumludurlar.
 
YMM’lerin Görev ve Sorumlulukları
 
Yeminli Mali Müşavirler sadece denetim faaliyeti icra edebilmektedirler. 
 
MUHASEBEDE KULLANILAN BELGELER
 
Muhasebede her kayıt bir belgeye dayanır. Belgeler mükellef açısından vergi beyanının doğruluğunu gösteren bir ispat aracı olmakla birlikte, vergi dairesi açısından da vergi denetiminin özünü oluşturur. Bu belgelerin bir kısmı VUK’ta, bir kısmı da TTK’da düzenlenmiştir. Muhasebede kullanılan belgeler aşağıda
görülen üç başlık altında toplanmıştır.
  1.  Vergi Usul Kanunu’nda yer alan belgeler
  2.  Türk Ticaret Kanunu’nda yer alan belgeler
  3.  Şekle tabi olmayan belgeler
Vergi Usul Kanunu’nda Yer Alan Belgeler
 
VUK’ta belli şekil ve şartlara bağlanmış olan belgeler aşağıda görüldüğü gibidir.
  1.  Fatura
  2.  Sevk irsaliyesi ve taşıma irsaliyesi
  3.  Fatura yerine geçen belgeler
  4.  Serbest meslek makbuzu
  5.  Ücret bordroları ve bordro yerine geçen belgeler
  6.  Diğer evrak ve belgeler
Fatura
 
Fatura, Satılan mal veya yapılan iş karşılığında müşterinin borçlandığı tutarı göstermek üzere, malı satan veya işi yapan kişi tarafından müşteriye verilen ticari bir belgedir. Fatura düzenlenirken genel olarak aşağıdaki kurallara uyulması gerekir.
  • Kullanılacak faturalar notere tasdik ettirilmiş veya maliye bakanlığı ile anlaşmalı matbaalardan temin edilmiş olmalıdır.
  • Faturalar, sıra numarası takip edilerek düzenlenmelidir.
  • Faturalar, Silinmeyecek kalem ya da bilgisayar ile düzenlenmelidir
  • Faturalar, en az bir asıl bir suret olarak düzenlenmelidir.
  • Faturanın üst kısmında düzenleyenin imzası bulunmalıdır. Uygulamada, bedeli ödenmiş faturalar için kapalı fatura ifadesi kullanılmakta ve düzenleyenin imzası faturanın alt tarafına atılmaktadır.
  • Fatura, malın teslim edildiği veya hizmetin yapıldığı tarihten itibaren en fazla 10 gün içinde
    düzenlenmelidir. Aksi halde hiç düzenlenmemiş kabul edilir.
 
 
 
 
 
 
kapalı fatura
 
Faturaya itiraz süresi, söz konusu faturanın alındığı tarihten itibaren 7 gündür. İtirazın noter vasıtasıyla veya en azından iadeli taahhütlü mektupla yapılması uygundur. İtirazın geçerli olabilmesi için faturayı düzenleyen kişinin eline geçmesi gerekir. Fatura vermek zorunda olan mükellefler, Maliye bakanlığınca elirlenen asgari ücret tutarını geçen satışları için fatura vermek zorundadırlar. Asgari ücretin altında olan satışlar için perakende satış fişi düzenlenir. Ancak, satış tutarı bu sınırın altında bile olsa müşterinin istemesi halinde fatura düzenlenmesi gerekir. 
 
 
kdv oranları
Sevk İrsaliyesi
 
Mal hareketini kontrol etmek amacıyla getirilen, malın sevki anında mal ile birlikte bulundurulan bir belgedir. Sevk irsaliyesi, fiyat ve bedel hariç olmak üzere faturada yazılı olan bilgileri taşır. Faturanın şekli ve nizamına ilişkin esaslara göre düzenlenir. Sevk irsaliyesi en az üç nüsha olarak düzenlenir ve malın nereye ve kime gönderileceği ayrıca belirtilir. Sevk irsaliyesinde tanzim tarihinden başka fiili sevk tarihine de yer verilir.
Sevk İrsaliyesi
İrsaliyeli Fatura
 
Fatura ve sevk irsaliyesi, birbirinden ayrı olarak düzenlenen iki belgedir. Fatura ve sevk irsaliyesinin ayrı ayrı düzenlenmesi mükellefin iş yükünü artırdığı gibi faaliyetlerinin de aksamasına neden olabilir. İsteyen mükellefler, fatura ve sevk irsaliyesinin yerine İrsaliyeli Fatura adı altında tek bir belge düzenleyebilirler.İrsaliyeli faturada bulunması gereken bilgiler ve düzenlenme şekli fatura ve sevk irsaliyesindekilerin birleştirilmiş halidir. Dönem içinde irsaliyeli faturaya geçmek mümkün değildir. İrsaliyeli fatura kullanmaya karar veren mükellefler, daha önceden ellerinde bulunan kullanılmamış sevk irsaliyesi ve faturalarını vergi dairesine götürerek iptal ettirmeleri gerekir. 

İrsaliyeli Fatura

Fatura Yerine Geçen Belgeler

Mükellefler; fatura düzenlenmesinin zorunlu olmadığı alım satım ve hizmet işlerinde kayıtlarını fatura yerine geçen belgelerle ispat etmek zorundadırlar. Fatura vermek zorunda olan mükellefler, perakende yaptıkları ve Maliye Bakanlığınca belirlenen parasal sınırı aşmayan satışları için perakende satış vesikaları düzenleyebilirler. Ancak, Maliye Bakanlığına belirlenen sınırın altında da olsa müşterinin istemesi halinde fatura düzenlenmesi zorunludur. Fatura yerin geçen belgeler aşağıda görüldüğü gibi listelenebilir.
 
1. Perakende satış vesikaları
  •  Perakende satış fişleri
  •  Satış fişleri ve makineli kasaların kayıt ruloları (yazar kasa fişleri)
  •  Giriş ve yolcu taşıma biletleri
2. Gider pusulası
 
3. Müstahsil makbuzu
 
4. Serbest Meslek Makbuzu
 
5. Döviz alım ve satım belgeleri
 
6. Fatura yerine geçen diğer belgeler
 
Gider Pusulası
 
Gider pusulası, fatura vermek ve almak zorunda olanların, bu yükümlülükleri bulunmayanlarla olan iş ilişkilerini belgelendirmelerinde kullanılır.Düzenlenen gider pusulası, işi yapan veya malı satana imzalattırılarak bir örneği onlara verilir, diğer örneği ise düzenleyende kalır. Gider pusulası vergiden muaf esnaf tarafından verilmiş fatura yerine geçer.
 
gider pusulası
Not: Gider pusulası ile yapılan ödemeler tutarı üzerinden ilgili kanunda belirtilen iş kollarına göre belli oranlarda vergi kesintisi yapılarak ilgili beyanname ile vergi dairesine ödenir. 
 
Müstahsil Makbuzu 
 
Müstahsil makbuzu, gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçilerden satın alınan mahsuller için düzenlenen ve fatura yerine geçen bir belgedir.Müstahsil makbuzu iki suret düzenlenir. Makbuzun bir örneği, imzalanarak satıcı çiftçiye verilir. Diğer örneği ise satıcı çiftçiye imzalatılarak geri alınır. Gider pusulasında olduğu gibi, Müstahsil Makbuzunda da stopaj vergi kesintisi söz konusudur. İlgili kanunda, zirai ürünler, hayvanlar ve bunların mahsulleri gibi ürünlerin alımında değişik vergi oranları uygulanmıştır. 
müstahsil makbuzu
Serbest Meslek Makbuzu
 
Serbest meslek makbuzu, serbest meslek erbabının (avukat, doktor, serbest muhasebeci vb.) mesleki faaliyetine ilişkin her türlü tahsilâtı belgelemek için düzenlemek ve kullanmak zorunda olduğu bir belgedir. Brüt ücret üzerinden %20 gelir vergisi stopajı (kesintisi) yapılır. Stopaj brüt ücretten düşülür. Brüt ücretten %18 KDV hesaplanır.
 
serbest meslek makbuzu
Serbest meslek makbuzunda olması gereken bilgiler;
  •  Serbest meslek makbuzu ibaresi
  •  Serbest meslek erbabının adı ve soyadı, varsa ticaret unvanı, adresi, vergi dairesi ve hesap numarası
  •  Müşterinin adı ve soyadı, varsa unvanı ve adresi
  •  Alınan paranın miktarı ve alınma tarihi
  •  Kesinti (gelir vergisi) tutarı
  •  KDV tutarı
  •  Serbest meslek erbabının imzası
Serbest meslek makbuzu seri ve sıra numarası dâhilinde teselsül ettirilir.
Vergi mükellefi olmayan kişilerden yapılan tahsilâtlar için düzenlenen serbest meslek makbuzunda vergi kesintisi yer almaz. Çünkü bu kişilerin vergi kesintisi yapma sorumlulukları yoktur. Bu kişilere düzenlenen serbest meslek makbuzunda KDV, alınan ücrete tabidir.
 
Ücret Bordrosu
 
İşverenler, çalıştırdıkları işçilerine her ay ödedikleri ücretleri ve kesintilerini gösteren tabloya ücret bordrosu denir. Memurlar için düzenlenen tabloya da maaş bordrosu denir.
Bir aya ait bordro, ertesi ayın 23. günü akşamına kadar hazırlanarak işletme sahibi veya müdürü ile bordroyu düzenleyen memur tarafından imzalanır.
İşverenler; bordro üzerinde gösterdikleri ücret ödemelerinden kesmiş oldukları gelir ve damga vergisini, dönemi takip eden ayın 23’si akşamına kadar ilgili vergi dairesine muhtasar beyanname ile beyan etmek zorundadırlar.
İşverenler; bordro üzerinde gösterilen ücret ile ilgili sigorta primlerini, aylık sigorta primleri bildirgesi ile en geç ait olduğu ayı takip eden ayın sonuna kadar kuruma bildirmelidirler. Hesaplanan pirim tutarını da bu süre içerisinde ödemek zorundadırlar.
 
Prim Oranları
 
Prim oranları her sigorta kolu için ayrı belirlenmiştir. İşveren ve sigortalılardan alınan primlerin toplam tutarı prime esas kazancın en çok %39’udur. Bunun %25’i işveren, %14’ü de sigortalı tarafından ödenir. İşverenin ödeyeceği prim oranı, işyerinin tehlike sınıfına göre değişmektedir. Maden işlerlerinin yeraltı işleri ile ağır, yıpratıcı ve zehirleyici işlerde çalışan işçilerin sigorta prim oranı toplam kazancın %41’idir. Aşağıda ki tabloda da görüldüğü gibi işyeri tehlike derecelerinin prim oranı en az 1,5 en fazla 7’dir. 
 
tehlike sınıfı
İşçi ve işverene ait prim oranlarını özetle aşağıda ki gibi listeleyebiliriz.
 
iş kazası
 
 
Yukarıda ki listede işverene ait değişme ihtimali olan prim oranı aralıkları, ilgili kalemin hemen sağında gösterilmiştir. Bu değişimler işyeri tehlike sınıfından kaynaklanmakta olup sadece işvereni etkilemektedir. 
 
Örnek (Genel Ücret Bordrosu)
 
İşveren, Hafize Şimşek’e ait işletmede çalışan Emine Akarçeşme, 2008 yılı ocak ayında 1.000 YTL brüt ücret almayı hak etmiştir. Emine Akarçeşme’ye ödenecek net ücret, şu şekilde hesaplanacaktır (Sigorta primi işçi hissesi %14, işsizlik sigorta primi işçi hissesi %1, işyerinin tehlike sınıfı 1.5, gelir vergisi kesintisi oranı %15, damga vergisi kesinti oranı 0,00759 olarak hesaplanacaktır).
 
aylık ücret
ücret bordrosu
 
ücret bordrosu oranları
VUK’da Yer Alan Diğer Evrak ve Belgeler
  •  Taşıma irsaliyesi ve ambar tesellüm fişi
  •  Yolcu listeleri
  •  Günlük müşteri listeleri
  •  Adisyon
  •  Reçeteler
Türk Ticaret Kanunda Yer Alan Belgeler
 
Genel olarak, para yerine geçebilen ve ödeme araçları olarak kullanılabilen bu belgeler, aşağıda görüldüğü gibi kambiyo senetleri ve menkul kıymetler olmak üzere iki başlık altında toplanmıştır.
 
1. Kambiyo Senetleri
 
a) Bono
b) Çek
c) Poliçe
 
2. Menkul Kıymetler
 
a) Hisse Senedi
b) Tahvil
 
Kambiyo Senetleri (Kıymetli Evrak)
 
İşletmenin yaptıkları satışlar ve alışlar her zaman nakit parayla olmayabilir. İşletmeler, peşin olmayan bu tür alacaklarını belgelendirerek güven altına almak için kambiyo senetlerini kullanırlar
 
Bono
 
Bono, borçlusu tarafından imzalanarak alacaklıya verilen ve belli bir paranın, belli bir süre sonra ödeneceğini bildiren ticari bir belgedir. Emre muharrer (yazılı) senet olarak da bilinen bonoda, borçlu ve alacaklı olmak üzere iki taraf vardır. Muhasebe literatürüne göre borçluya muhatap, alacaklıya lehtar da denilmektedir. Senedin üzerinde yazılı olan değere nominal değer denir. Bono bu değere vade sonunda ulaşır. Bono en geç vadesinin izleyen iki iş günü içinde ödenmelidir. Alacaklı, senedin vadesini beklemeden bir bankaya giderek senedi iskonto ettirebilir. Bu işleme uygulamada senet kırdırmada da denir. Senedin vadeye kadar olan faizi ve bankanın komisyonu hesaplanarak nominal değerden düşülür. Kalan tutar senedin alacaklısına ödenir. Böyle bir durumda senedin borçlusu vadesi geldiğinde borcunu bankaya ödeyecektir. Bu durumda borçlu için değişen bir şey olmaz. Ancak, alacaklı alacağını vadesinden önce tahsil etmiş, banka da komisyon geliri elde etmiş olur. 
 
bono
 
Bonolar, genelde kırtasiyelerden matbu halde düzenlenmiş olarak alınıp kullanılır. Alacaklı, gerekli gördüğünde borçludan kefil isteyebilir. Bu durumda, kefillerle ilgili bilgilerin ve kefillerin imzalarının da bonoda bulunması gerekir.Bono, ciro ve teslim yoluyla bir başkasına devredilebilir. Ciro, bir senet üzerindeki hakların başka bir kişiye kayıtsız ve şartsız devredilmesi için yapılır. Ciro eden kimseye ciranta denir. Ciro kambiyo senetlerinin arka yüzüne yapılır.
 
Ciro, şu şekillerden biri ile yapılabilir:
ciro
Aynı şekilde Ayşe KAYA’da hakkını bir başkasına devredebilir. Buna göre senedin arka yüzünün son durumu aşağıdaki gibi olacaktır. 
 
ciro örneği
 
Çek
 
Çek, bankaya hitaben yazılmış, ödeme emri niteliğinde kıymetli bir evraktır. Poliçede olduğu gibi çekte de üç taraf vardır. Çeki düzenleyen kişiye keşideci, çeki ödeyecek banka şubesine muhatap, keşide edilmiş çeki elinde bulunduran kişiye de alacaklı (hamil) denir.
Çekte vade yoktur, keşide tarihi, kişide yeri ve tahsil edilecek bankanın bulunduğu yere göre ibraz (sunum) süreleri vardır.
Çek, düzenlendiği yerde ödenecekse 10 gün içinde,
Başka yerde ödenecekse 1 ay içinde bankaya ibraz edilmelidir.
Uluslar arası ödemelerde; düzenlenen yer ile ödeme yeri aynı kıtada ise 1 ay.
Ayrı kıtalarda ise 3 ay içinde bankaya ibraz edilmelidir.
Ancak keşide yeri ile ödeme yeri ayrı kıtalarda bulunsa dahi her iki yer ülkesinin Akdeniz’de kıyılarının olması halinde ibraz süresi 1 aydır.
 
 
Çek hamiline veya isme yazılabilir hamiline yazılı bir çek bankaya ibraz edene ödenir. Yukarıda örnekte görüldüğü gibi isme yazılı çekse sadece bu kişi tarafından tahsil edilebilir. Çekte ciro işlemi bonoda olduğu gibidir. Çeki elinde bulunduran kişi bu hakkını çekin arkasını imzalayarak
devredebilir. Hamiline yazılı çeklerde ciro işlemine gerek yoktur. 
 
Poliçe
 
Poliçe, alacaklı tarafından borçluya hitaben düzenlenen ve vadesinde belirli bir paranın üçüncü bir şahsa ya da emrine ödenmesini bildiren bir senettir.
Normal olarak poliçeye, vade konur. Vade yoksa o zaman poliçe, görüldüğünde ödenecek bir poliçe sayılır.
Poliçeye dört türlü vade konabilir. TTK’nın 615. maddesinin öngördüğü vade tipleri şunlardır:
  •  Belirli bir günde
  •  Keşide tarihinden belirli bir süre sonra
  •  Görüldüğünde
  •  Görüldüğünden belli bir süre sonra.
Poliçeler, daha çok sigortalama işlemlerinde düzenlenir ve sigortalama işlemleri için düzenlenen poliçelere sigorta poliçeleri denir.
 
Bazı Sigorta Poliçesi Türleri
  •  Kasko sigorta poliçesi
  •  Konut sigorta poliçesi
  •  Zorunlu trafik sigorta poliçesi
  •  Zorunlu deprem (DASK) sigorta poliçesi
  •  Sağlık sigorta poliçesi
  •  Yıllık hayat sigorta poliçesi
  •  Seyahat sigorta poliçesi
  •  Ferdi kaza sigorta poliçesi
Menkul Kıymetler
 
Menkul kıymetler, sahiplerine ortaklık veya alacak hakkı sağlayan kıymetli evraktır. Hisse senedi, tahvil ve hazine bonosu gibi değerler, menkul kıymetler kavramı ile ifade edilmektedir.
 
Hisse Senedi
 
Anonim ya da sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerde, ortaklık sermayesinin paylarını göstermek şartıyla, bu paylar karşılığında çıkarılan ve şekli kanunla belirlenmiş bulunan kıymetli evraka, hisse senedi denir. Hisse senedi, bir ortaklık belgesidir. Şirketin sermayesine katılma payını ifade eder. Hisse sendi sahipleri şirketin kar veya zararına hisseleri oranında katılırlar. Hisse senetleri ya hamiline ya da isme yazılı olur. Hamiline yazılı senetlerin çıkarılabilmesi için ortaklık sermayesinin ödenmiş olması gerekir. Hamiline yazılı hisse senetleri teslim yoluyla el değiştirirken nama yazılı
hisse senetleri ciro ve teslim yoluyla el değiştirmektedir.
 
hisse senedi
Tahvil
 
Devletin veya özel kuruluşların faiz karşılığında borç para bulmak amacıyla çıkardığı borçlanma senedine tahvil denir. Tahvil, genellikle uzun vadeli borçlanma için başvurulan bir finansman aracıdır. Tahvil, hisse senedi gibi bir ortaklık belgesi değildir. Tahvil sahibi, şirketin karına veya zararına katılmaz, vade sonunda önceden belirlenmiş faizi alır. TTK’ya göre tahviller de hisse senetleri gibi hamiline veya isme yazılı olarak düzenlenebilir. 
 
Şekle Tabi Olmayan Diğer Belgeler
 
Kanuni defterlere yapılan kayıtların kanıtlanmasında kullanılan belgeler arasında, VUK veya TTK tarafından belirli bir şekle tabi olmayan belgeler de bulunmaktadır. Bu belgeler, yapılan işlemle ilgili olayın ispatında kullanılan belgelerdir. Şekle tabi olmayan belgeler, tahsilât makbuzları ve muhasebe fişleri olmak üzere iki başlık altında toplanmıştır.
 
1. Tahsilat Makbuzları
2. Muhasebe Fişleri
   a) Kasa Fişleri
  •      Tahsil Fişi
  •       Tediye Fişi

   b) Mahsup Fişi

Tahsilât Makbuzları
 
Para, mal, kıymetli evrak, malzeme, demirbaş vb. kıymetlerin teslim alındığını veya teslim edildiğini ispat etmek için makbuz düzenlenir. İşletmeler, makbuzları genelde para alındısı için kullanırlar. Para makbuzu, parayı teslim alan tarafından düzenlenir. 
 
Muhasebe Fişleri
 
Ticari işletmeler, yasal defterlere fatura gibi ilgili belgelerden doğrudan kayıt yapabilecekleri gibi muhasebe fişleri yardımıyla da kayıt yapabilirler.
Muhasebe fişleri, bir işlemin günlük deftere yazılmadan önce kaydedildiği, yetkili kişilerin imzalarını taşıyan ve bir yevmiye maddesindeki bilgileri kapsayan fişlerdir. Kayıtlarını muhasebe fişlerine bağlı olarak izleyen işletmeler, yasal belgelere dayanarak işlemi, niteliğine göre önce muhasebe fişine kaydederler, daha sonra bu işler esas alınarak defter kayıtlarını yaparlar. Muhasebe fişlerinin kullanılması zorunlu değildir. Bu nedenle muhasebe
fişlerinin standart bir biçimi yoktur. Düzenlenmesinde belirli bir şekil şartı aranmaz. Her işletme kendi ihtiyacına göre istediği şekilde tasarlayabilir.
VUK’a göre muhasebe fişlerine kayıtları yapılan işlemler, aynı zamanda yasal defterlere en geç 45 gün içinde kaydedilmelidir. Muhasebe fişlerinin kullanılmadığı durumlarda yasal defterlere kayıt süresi 10 gündür. Muhasebe fişleri, daha çok bilânço esasına göre defter tutan, iş hacmi geniş olan işletmeler tarafından kullanılır.
 
Muhasebe fişlerini kullanmanın faydaları aşağıda görüldüğü gibi özetlenebilir:
  •  Kayıtlarda düzeni sağlar,
  •  Yanlış kayıt ihtimalini azaltır,
  •  Kayıtların kontrolünü kolaylaştırır,
  •  Aynı nitelikteki işlemlerin, toplu olarak kaydına imkân verir
Muhasebe fişlerini, tahsil, tediye, mahsup fişi olmak üzere üç gurupta incelemek mümkündür, ancak tahsil ve tediye fişlerini kasa fişleri olarak alırsak iki başlık altında toplamak da mümkündür.
 
Muhasebe Fişleri
 
1. Kasa Fişleri
  •  Tahsil Fişi
  •  Tediye Fişi
2. Mahsup Fişi
 
Kasa Fişleri
 
İşletmeye para giriş ya da işletmeden para çıkışlarında düzenlenen fişlerdir. İşletmeye para girişleri durumunda tahsil fişi, işletmeden para çıkışları durumunda tediye fişi düzenlenir.
 
Mahsup Fişi
 
Kasaya para giriş ve çıkışına neden olmayan işlemlerin kaydı için kullanılan fiştir. Örneğin, daha önce verdiğimiz bir çekin bankadaki hesabımızdan ödendiğinin öğrenilmesi gibi işlemler bu fişe kaydolunur. Bu bakımdan mahsup fişini bilgi fişi olarak isimlendirmek de mümkündür. 
muhasebede kullanılan belgeler
 
 
 
Belgelerin Temin Edilmesi
 
TTK’nın düzenlediği, kıymetli evrak niteliğinde ki belgelerin (bono, poliçe çek) temin edilmesinde herhangi bir yasal zorunluluk yoktur. Ancak, VUK’un düzenlediği fatura vb belgelerin ilgili kanunda belirtilen usul ve esaslara göre temini ve kullanılması zorunludur. TTK ve VUK’da düzenlenen belgelerin mahiyetini kısaca özetlemek gerekirse, TTK’da düzenlenen belgeler, tacirin kendi alacaklarını güvence altına almasına yöneliktir. VUK’da düzenlenen belgeler ise vergi denetimini artırmaya yönelik olduğunda temin edilmesi ve kullanılması zorunludur. Kullanılacak fatura vb. belgelerin ya defterdarlıkla anlaşmalı matbaalara bastırılması, ya da özel basılı halde temin edilip notere tasdik ettirilerek kullanılması gerekir. Belgelerin tasdiki için herhangi bir zaman sınırlaması yoktur. Ancak belgelerin kullanılmadan önce tasdik ettirilmiş olması gereklidir.
 
Belgelerin Saklanması ve İbrazı
 
TTK’ya göre tutulması zorunlu olan defter ve belgeler 10 yıl, VUK’a göre 5 yıl saklanmalıdır. Belgelerini saklamak zorunda olan mükellefler, yetkili makam veya memurların talebi üzerine bunları, ibraz ve incelemeye sunmakla yükümlüdürler. Belgelerin Zayi Olması ya da Kaybolması Tacir, tutmak zorunda olduğu defter ve belgelerin saklanması ve muhafaza edilmesinden sorumludur. Ancak, defter ve belgeler, yangın, su baskını, hırsızlık, deprem gibi nedenlerle zarar görür ve kaybolursa, tacir bunu ispatlamak zorundadır. Bu durumda tacir, olayı öğrendiği tarihten itibaren 15 gün içinde, ticari
işletmesinin bulunduğu yerin asliye ticaret mahkemesine dilekçeyle başvurarak ve delilleri ibraz ederek zayi belgesi istemek zorundadır. Ayrıca içinde bulunduğu yılın defter ve belgelerinin zayi olması ya da kaybolması halinde, tacir aldığı zayi belgesi ile birlikte durumu bağlı bulunduğu vergi dairesine bildirecektir. Defter ve belgeleri zayi olan mükellefler, zayi olan malların belgelerinde gösterilen KDV’yi, vergiye tabi işlemleri üzerinden hesaplanan KDV’den indiremezler.
 
MUHASEBEDE KULLANILAN DEFTERLER
 
VUK ve TTK, yukarıdaki amaçların sağlanması için tutulması gereken defterleri ayrı ayrı belirtmiş ve
defter tutmayı belirli kurallara bağlamıştır. Defter tutma, vergi kanunlarının uygulanması bakımından
önemlidir. Vergi kanunları mükelleflerin bazılarına defter tutma sorumluluğu yüklerken, bazılarını bu
sorumluluktan muaf tutmuştur. Örneğin vergiden muaf olan tacirler, defter tutma işleminden de muaf sayılırlar.
 
Defter tutmak zorunda olanlar:
 
1. Ticaret ve sanat erbabı
2. Ticaret şirketleri
3. İktisadi kamu müesseseleri
4. Dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler
5. İş ortaklıkları
6. Kooperatifler
7. Menkul kıymet yatırım fonları ve ortaklıkları
8. Serbest meslek erbabı
9. Çiftçiler
 
Defter Tutmak zorunda olmayanlar
 
1. Gelir vergisinden muaf olan esnaf ve gerçek usulde vergiye tabi olmayan çiftçiler
2. Gelir Vergisi Kanunu (GVK)’na göre kazançları basit usulde tespit edilen tacirler
3. Kurumlar Vergisi’nden muaf olan işletmeler
4. Kurumlar Vergisinden muaf olan dernek ve vakıflara ait iktisadi işletmeler
 
Tutulması Zorunlu Olan Defterler
 
1. Yevmiye Defteri
2. Defter-i Kebir (Büyük Defter)
3. Envanter Defteri
4. İşletme hesabı defteri
 
Tacir, isterse tutmak zorunda olduğu defterlerden başka, işletmenin mahiyet ve öneminin gerektirdiği defterleri kendi isteğiyle tutabilir.
Tüzel kişi tacirler ise gerçek kişi tacirlerin tutmak zorunda oldukları defterlere ilave olarak ayrıca karar defteri de tutmak zorundadırlar.
VUK, tutulacak defterleri tacirlerin birinci ve ikinci sınıf olmalarına göre ayrı ayrı düzenlemiştir. İkinci sınıf tacirler yukarıda sıralanan tutulması zorunlu olan defterlerden, sadece işletme hesabı defterini tutarlar, diğerlerini ise, birinci sınıf tacirler tutar.
 
Ayrıca, serbest meslek erbapları, serbest meslek kazanç defteri tutarlar.
 
a) Birinci Sınıf Tacirlerin Tutmak Zorunda Olduğu Defterler
1. Yevmiye Defteri
2. Defteri Kebir
3. Envanter Defteri
b) İkinci Sınıf Tacirlerin Tutmak Zorunda Olduğu Defterler
1. İşletme Hesabı Defteri
 
Defterlerin Tasdiki
 
Defterlerin ispat aracı olabilmesi için kullanılmaya başlamadan önce tasdik ettirilmesi gerekir. Tacirler, diledikleri takdirde müteharrik (değişir) yapraklı defterler olarak bilgisayar aracılığıyla da defterlerini tutabilirler. Ancak, hesap dönemi içinde ciltli defterlerden müteharrik yapraklı
defterlere veya müteharrik yapraklı defterlerden ciltli defter tutma sistemine geçilemez. Hangi defter yöntemi kullanılacaksa hesap döneminden önce tasdik ettirilmelidir. Defterlerin tasdiki için notere, ticaret sicilinden alınan sicil tasdiknamesi ibraz edilmelidir. (Sicil tasdiknamesi verildiği tarihten itibaren bir yıl geçerlidir). Noter, tasdik için verilen defterlerin numarasız ilk sayfasına, bilgi formunun doldurulmuş bir örneğini yapıştırır. Bilgi formunun yapıştırıldığı sayfadan başlanmak üzere defterin her sayfası resmi mühür ile mühürlenir. Defterin ilk sayfasına yapıştırılan bilgi formunun doldurulmuş diğer bir örneği de defterin son sayfasına yapıştırılıp imzalandıktan sonra, tasdik işlemi tamamlanmış olur. 
 
defterlerin tasdiki
 
Defter Tutmada Uyulması Gereken Kurallar
 
1. Türkçe tutulur.
2. Mürekkepli kalem veya bilgisayar aracılığıyla yazılır.
3. Yanlış kayıtlar muhasebe kurallarına göre düzeltilir.
4. Boş satır bırakılmaz ve sayfa yok edilemez
5. Kayıtlar, muhasebe fişleri kullanılıyorsa 45, kullanılmıyorsa 10 içinde yapılmalıdır. Serbest meslek kazanç defteri günü gününe kaydedilmelidir.
 
DEFTERLERE KAYIT
 
Defterlere kayıt aşağıda görülen iki yöntemle yapılır.
 
1. Tek taraflı (basit) kayıt sistemi
2. Çift taraflı (muzaaf) kayıt sistemi
 
İşletme hesabı defteri ve serbest meslek kazanç defteri tek taraflı kayıt sistemine göre, günlük defter ise çift taraflı kayıt sistemine göre tutulur. Çift taraflı kayıt sisteminde en az iki hesaba kayıt yapılır, her girişin bir çıkışı vardır mantığı ile hareket edilir. Örneğin satış yapılarak kasaya para girişinde kasa hesabına giriş kaydı ticari mallar hesabına ise çıkış kaydı yapılmaktadır. Tek taraflı kayıt sisteminde ise bu işlem sadece mal satışı olarak tek bir hesaba kaydı yapılmaktadır.
 
Tek Taraflı Kayıt Sistemi
 
Bu sistem işletmenin gelir ve giderlerini bir deftere ve bir işlem için sadece tek bir tarafa kayıt yapma esasına dayanır. İşletme hesabı defteri ve serbest meslek kazanç defteri, tek taraflı kayıt sistemine göre tutulur. Başka bir ifadeyle ikinci sınıf tacirler ve serbest meslek erbapları bu yöntemi kullanırlar.
Bakkalların, müşterilerine veresiye sattığı mallar için alacağını izleme şeklindeki kayıt biçimi, tek taraflı kayıt sistemine örnek verilebilir. Tek taraflı kayıt sisteminde, işletmenin para, mal alacak ve borç gibi değerlerinde meydana gelen değişiklikler kaydedilmekle birlikte, bu kayıtlar arasında bir ilişki kurulamamaktadır. Kolay olmasına karşılık bu sistem, muhasebeden beklenen fonksiyonları yerine getirmede yetersiz kalmaktadır. Bu sisteme dayalı olarak yapılan kayıtların sonucuna bakarak işletmenin mevcutlarının, alacaklarının ve borçlarının değerlerini öğrenmek mümkün değildir. Örneğin; borç ve alacaklarının ne kadarının senetli, ne kadarının senetsiz olduğu ile ilgili önemli bilgiler elde edilemez. Bu sistemin olumsuz yönlerinden etkilenen işletmeler, yardımcı defteler ve buna ilave kayıtlar tutarak istedikleri bilgilere ulaşma yolunu seçmektedirler. Kayıtların izlenmesinin basit oluşu, işlem sayısının az olması ve kolayca anlaşılabilirliği, bu sistemin faydalı yönleridir. Bunun yanında, kayıtların kontrolünün zor olması, işletmenin kar, zarar, sermaye ve stok durumu gibi konularda yeterli bilgi sağlayamaması, bu sistemin sakıncalı yönünü oluşturmaktadır.
 
Çift Taraflı Kayıt Sistemi
 
Çift taraflı kayıt sisteminde, gerçekleşen ticari bir işlem en az iki hesaba kaydedilir. Birinci sınıf tacirler, tutmak zorunda oldukları defterlerde bu kayıt sistemini kullanmak zorundadırlar. Tek taraflı kayıt sisteminde herhangi bir tarihte işletmenin bilânçosunu elde etmek mümkün değildir. Ancak, çift taraflı kayıt sisteminde bu mümkündür, bu nedenle bilânço esasına göre defter tutanlar yani birinci sınıf tacirler, çift taraflı kayıt sistemini kullanırlar.
Çift taraflı kayıt sisteminde, her işlem iki yönlü ve kendi kendini dengeye getiren bir şekilde belgelere dayanılarak önce yevmiye defterine kaydedilir. Bu sistemde hesaplar, karşılıklı olarak çalışır. Bu sistemin işleyişinde, her işlem en az iki hesaba yazılır. Bu hesaplardan biri veya birkaçı borçlanırken diğeri veya diğerleri alacaklanır. Borçlanan hesap veya hesapların tutarı ile alacaklanan hesap veya hesapların tutarı birbirine eşittir. Yevmiye defterine tarih sırasına göre kaydedilen bu işlemler, niteliklerine göre sınıflandırılarak büyük deftere geçirilir. Yevmiye Defteri (Günlük Defter) Kayıtlara geçirilmesi gereken işlemlerin tarih sırasıyla ve maddeler halinde düzenli olarak yazıldığı defterdir. İşletmede gerçekleşen bütün işlemlerin gerçekleşme sırasına göre kaydı öncelikle bu deftere yapılır. Daha sonra ait olduğu bölüm ve gruplara aktarılır. Günlük deftere kaydedilen her madde, tarih çizgisi ile açılır ve bunu izleyen maddenin tarih çizgisi ile kapatılır. Madde, bu iki tarih çizgisi arasındaki şeklin adıdır.
 
Günlük deftere kaydedilen her maddede, en az aşağıdaki bilgilerin bulunması gerekir.
 
1. Sayfa numarası
2. Büyük defter sayfa bağlantı numarası
3. Madde numarası
4. Tarih
5. Borçlu ve alacaklı hesapların kodu ve adları; borçlu hesap adı sol tarafta, alacaklı hesap adı sonraki satırda - sağ tarafta
6. Açıklama
7. Borçlu ve alacaklı hesap tutarı
 
yevmiye kaydı
Yukarıda örnek yevmiye defteri kaydında;
 
1. madde kaydında peşin mal satışı yapılmıştır
2. madde kaydında bankaya para yatırılmıştır
3. madde kaydında peşin mal alınmıştır
4. madde kaydında bankadan para çekilmiştir.
 
İleride ayrıntılı olarak göreceğimiz bu işlemlerde kullanılan hesap kodları kanunla kabul edilmiş bulunan Tekdüzen hesap planından gelmektedir. (Tekdüzen hesap planı ilerleyen konularda işlenecektir) 
 
Büyük Defter (Defterikebir)
 
Günlük deftere gerçekleşme sırasına göre kaydedilen ticari işlemlerin, aynı nitelikte olanları gruplandırılarak başka defterlerde izlenmesidir. Örneğin, Bankayla olan tüm ticari işlemlerin ayrı bir banka defterinde toplanması gibi. Büyük defterlerin sayfaları birbirini izleyen çift sıra numaralıdır. Karşılıklı sayfaları aynı numaraları alır. (1-1, 2-2 …. gibi). Sol sayfa hesabın borç tarafı, sağ sayfa alacak tarafıdır. Günlük deftere kaydedilen işlemler,
hesapların büyük defterdeki ilgili sayfalarına da kaydedilir. Her hesap için ayrı bir defter kullanılabileceği gibi, bir defterin sayfaları hesaplar arasında
paylaştırılarak da kullanılabilir. İşletmenin dönem sonu çıkaracağı bütün raporlar ve bilgiler, büyük defter kayıtlarından yararlanılarak
elde edilir. Yukarıda günlük deftere yaptığımız işlemleri ilgili defteri kebirlere aşağıda görüldüğü gibi kaydederiz. 

 

defteri kebirin devamıdefteri kebir

Yukarıda anlattığımız defteri kebirlere bakarak her hesapta ne kadar tutar olduğunu rahatlıkla görebiliriz. Örneğin kasada 1.620 YTL paramız olduğunu ve bankaya 100 YTL borcumuz olduğunu hemen görebiliriz. Defteri kebir hesapları bakiyelerinin (kalanlarının) bir liste halinde görülmesini sağlayan tabloya mizan denilmektedir. Yukarıda ki işlemlerin mizanını oluşturmak istersek aşağıdaki gibi bir liste ortaya çıkacaktır.
 
 
mizan
Envanter Defteri
 
İşe başlama tarihinde ve izleyen her hesap dönemi sonunda çıkarılan envanter ve bilânçoların kaydedildiği deftere envanter (sayım) defteri denir. Envanter, işletmenin varlıklarını ve kaynaklarını nicelikleri ve değerleriyle ayrıntılı olarak görmektir.
 
İşletme Hesabı Defteri
 
İkinci sınıf tacirlerin kullandığı bu defterler, tek taraflı kayıt sistemine göre tutulurlar. İşletme hesabı defterinin sol taraftaki sayfalarına giderler, sağ tarafındaki sayfalara ise gelirler yazılır. Bu nedenle, işletme hesabı defteri sadece gelir ve giderlerin kaydedildiği defterdir. Bu defterlere kayıt yapılması için, giderlerle ilgili ödemelerin yapılması ve gelirlerin tahsil edilmiş olması şart değildir. Başka bir ifadeyle, yıl içerisinde yapılan işlemlerin peşin ya da kredili oluşu dikkate alınmadan kayıt yapılır. İşletme hesabı esasına göre defter tutan bir işletmenin; belli bir tarihteki mevcutlarını, alacaklarını,
borçlarını ve sermayesini belirlemek mümkün değildir. Bunlar için ayrıca yardımcı defterlere ihtiyaç duyulmaktadır. İşletme hesabı esasına göre defter tutma, bu yönüyle bilânço esasına göre defter tutma (çift taraflı kayıt) yönteminden farklılık göstermektedir. İşletme hesabı defterinin gider ve gelir kısmına, aşağıdaki işlemler kaydedilir.
 
Gider Kısmına (Sayfasına)
 
Satın alınan mallar veya yaptırılan hizmetlerin tutarı, işletme faaliyeti ile ilgili giderler ve bunlara ait indirilecek KDV kaydedilir. Ayrıca, amortismana tabi iktisadi kıymetlere ait indirilecek KDV ve bunlar için dönem sonunda ayrılan amortisman payı da gider sayfasına yazılır.
 
Gelir Kısmına (Sayfasına)
 
Satılan mallar veya sunulan hizmetlerin tutarları ile işletme faaliyetinden elde edilen diğer bütün gelirler ve bunlarla ilgili hesaplanan KDV kaydedilir.
İşlemler, tarih sırasına göre sıra numarası verilerek kaydedilir. Gider veya gelir sayfaları kendi içinde ayrı sıra numaralarına tabi tutularak kayıt yapılır.

işletme hesabı defteri

İşletme hesabı defterinde yapılan yanlışlar, üstü tek çizgi ile çizilerek doğrusunun yanına yazılmasıyladüzeltilmelidir.
Not: Bütün defterlerde sayfaların toplamları takibindeki sayfaların baş tarafına nakli yekün olarak geçer. 
 
Serbest Meslek Kazanç Defteri
 
Serbest meslek erbabının, serbest meslek kazanç defteri tutması zorunludur. Bu kişilerin kazançları bu defter üzerinden belirlenir. Buna göre, serbest meslek kazancı, bir hesap dönemi içinde serbest meslek faaliyeti dolayısıyla elde edilen para ve para ile ölçülebilen değerlerden, bu faaliyetler için yapılan giderler indirildikten sonra kalan farktır. Serbest meslek kazanç defterine, kayıtlar tek taraflı kayıt sistemine göre yapılır. İşletme hesabı defterinde olduğu gibi defterin sol tarafına giderler, sağ tarafına ise gelirler yazılır. Defterin gider tarafına yapılan giderlerin türü, tutarı ile yapıldığı tarih, gelir tarafına ise ücretin alındığı tarih ve tutarı ile kimden alındığı belgelere dayanılarak yazılır. Tahsilât, yapıldığı dönemin kazancı sayılır. Tahsilâtın geçmiş ya da gelecek dönemlere ait olması, turumu değiştirmez.
 
serbest meslek defteri
 
 
Serbest meslek kazancının belirlenmesinde aşağıdaki giderler, hâsılattan indirilir.
  •  Mesleki faaliyetin yürütülmesi için ödenen iş yeri kirası (iş yeri kendi mülkü olanlar, kira yerine işyeri amortismanı),
  •  İşle ilgili ödenen aydınlatma, ısıtma, telefon, kırtasiye gideri, personel ücretleri, ilan ve reklâm vergileri vb. diğer giderler,
  •  Mesleki faaliyetin yürütülmesinde, başkalarına gördürülen hizmetler için ödenen paralar,
  •  Mesleki kitaplar ve dergiler için ödenen paralar ve mesleki teşekküllere ödenen aidatlar,
  •  Mesleki faaliyetler ile ilgili seyahat, konaklama vb. giderler,
  •  Mesleki faaliyetin yürütülmesi için gerekli olan aletler ile mal ve maddelere ödenen paralar,
  •  Mesleki faaliyette kullanılan tesisat, demirbaş vb. için VUK’a göre ayrılan amortismanlar,
  •  Mesleki faaliyet nedeniyle sosyal güvenlik kurumlarına ödenen giriş ve emeklilik aidatları,
  •  Yukarıda sayılanların dışında kalan işle ilgili şehir içi nakliye ücretleri, posta, telgraf vb. giderler. 

BEYANNAMALER

Vergi beyannameleri, mükellef veya vergi sorumlusunun belli bir döneme ait vergi matrahları ile tahakkuk eden vergilerin birlikte gösterilmesinde kullanılan yazılı bildirimlerdir. Vergi beyannamelerinin şekli, düzenlenmesi ve vergi dairesine verilmesi ile ilgili bilgiler, vergi kanunlarında belirtilmiştir.
 
Beyanname Çeşitleri
 
Vergi mükelleflerinin vergi dairelerine vermek zorunda oldukları beyannameler şunlardır;
 
1. Muhtasar beyanname
2. Katma değer vergisi beyannamesi
3. Geçici vergi beyannamesi
4. Gelir vergisi beyannamesi
5. Kurumlar vergisi beyannamesi
6. Özel tüketim beyannamesi
7. Hizmet vergisi beyannamesi
 
Muhtasar Beyanname
 
Muhtasar beyanname, işveren veya vergi kesintisi yapan diğer kişiler tarafından kesilen vergilerin, matrahları ile birlikte, toplu olarak vergi dairesine bildirilmesine ait beyannamedir. (GVK md. 184) Stopaj (vergi tevkifatı) yoluyla kesilen vergilerin beyan edilerek ödenmesinde, vergi kesintisi yapan
vergi mükellefi değil, vergi sorumlusudur. Vergi sorumlusu kesilen vergileri muhtasar beyanname ile vergi dairesine beyan edip öder.
 
Beyan Şekli ve Zamanı
 
Gelir vergisi, mükellefin veya vergi sorumlusunun beyanı üzerine tarh (vergi hesaplama) edilir.
Muhtasar beyanname aylık veya üç aylık dönemler itibari ile düzenlenip verilebilir. Ancak üç ayda bir muhtasar
beyanname verme imkânından yararlanabilmenin koşulları vardır. Üç aylık beyanname vermek isteyen
mükelleflerin aşağıdaki şartların tümünü taşıması gerekmektedir.
  •  Çalıştırdıkları hizmet erbabı sayısı 10 ve daha az olmalıdır.
  •  Yapılmış tevkifatlar arasında zirai ürün beldelerinden yapılmış tevkifat bulunmamalıdır.
  •  Üç aylık dönemler halinde muhtasar beyanname verileceği vergi dairesine önceden bildirilmiş olmalıdır.
Bu şartları taşıyan mükellefler; üçer aylık dönemler halinde, Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarının 23. günü akşamına kadar muhtasar beyannamelerini verirler. Yukarıda anlatılanların dışında kalan mükellefler aylık dönemler halinde muhtasar beyanname vermek zorundadırlar. Bunlar, tevkif ettikleri vergiyi ertesi ayın 23. günü akşamına kadar bağlı bulundukları vergi dairesine bildirir. E-Beyanname uygulamasından yararlanabilenler elektronik ortamda, beyannamenin kanuni olarak teslim etme süresinin bittiği iş günü saat 24:00’a kadar gönderebilirler.
 
E-Beyanname
 
Vergi mükellefleri vergi beyanlarına ait beyannamelerini internet üzerinden vermeleri ve bildirimlerine ait tahakkuk bedellerini de otomatik ödeme ve internet bankacılığı yoluyla ödeyebilmeleri için oluşturulan elektronik portaldır. Gelirler Genel Müdürlüğü’nün internet sitesinden (www.gelirler.gov.tr) güncel olarak izlenebilir. İsteğe bağlı olarak e-beyanname kullanılabilir. Ancak bazı mükellefler ve bu mükelleflerin düzenlemeleri gereken bazı beyannameleri internet vergi dairesi aracılığı ile e-beyanname şeklinde düzenlemek zorundadırlar. Belli hadleri aşan mükellefler için e-beyanname zorunlu tutulmuştur. Yıllara göre bu hadlerin değişiklik gösterebileceği unutulmamalıdır.
 
Örnek Uygulama (Muhtasar Beyanname)
 
Hafize ŞİMŞEK İstanbul ilinde Kasımpaşa Vergi Dairesine bağlı olarak beyaz eşya ticareti ile uğraşmaktadır. Hafize ŞİMŞEK TC Kimlik Nosu 456543234444 dir. Telefon numarası: (212) 238 99 32 dir. Eposta: info@noyabilgisayar.net ‘dir. İşyerinde 2 işçi çalıştırmaktadır. Muhtasar beyannameyi aylık dönemler halinde vermektedir. Hafize ŞİMŞEK’in Mart 2007 dönemi içinde GVK’nın 94. maddesine göre yapmış olduğu ödemeler aşağıda ki gibidir;
a) İş yerinde çalıştırdığı işçilerden birine aylık brüt 1.000 YTL, diğerine asgari ücret ödemiştir. (Asgari ücret: 562,5 YTL)
b) Ali Rıza ÇAYLAK’tan kiraladığı iş yeri için kira olarak brüt 500 YTL ödemiştir. Ali Rıza ÇAYLAK’ın T.C. Kimlik Nosu: 34343256654 Vergi Dairesi Kasımpaşa
c) Serbest Muhasebeci Mali Müşavir ücreti olarak Emine AKARÇEŞME’ye brüt 600 YTL ödenmiştir. Emine Akarçeşme TC Kimlik No: 34556776544 vergi dairesi Beyoğlu
 
İstenen:
 
Yapılan ödemelere ilişkin vergi kesintilerini hesaplayarak Tuğba ŞİMŞEK’in Mart 2007 dönemine ait muhtasar beyannamesini düzenleyiniz.
Çözüm:
Mart 2007 Ücret Bordrosu
 
ücret bordrosu
Yukarıdaki ücret bordrosunda hesaplanan
 
Gelir Vergisi (GV) = 199,2 YTL ve
Damga Vergisi (DV) = 9,4 YTL muhtasar beyannamede gösterilecektir.
 
Ali Rıza ÇAYLAK kira bedeli:
Brüt Kira = 500 YTL
Stopaj = 500 x 0,20 = 100 YTL
 
SMMM Emine AKARÇEŞME’ye Ücret Bedeli:
Brüt ücret = 600 YTL
Stopaj = 600 x 0,20 = 120 YTL
 
Hafize ŞİMŞEK Mart 2007 dönemi muhtasar beyannamesini en geç 23 Nisan 2007 (resmi tatil olduğu için takip eden ilk iş günü) akşamına kadar bağlı olduğu vergi dairesine vermek zorundadır. Bu beyannamedeki kesintiler toplam; 
 
Gelir vergisi .................................... = 199,20
Damga vergisi ................................. = 9,40
Kira Stopajı ..................................... = 100,00
SMMM Stopajı ............................... = 120,00
Beyannameye ait damga vergisi ...... = 14,10
Toplam 442,70 YTL
 
Toplamı 442,7 YTL olan vergi tutarı 26 Nisan 2007 akşamına kadar ödenmek zorundadır. Hafize ŞİMŞEK’in Mart 2007 dönemi muhtasar beyannamesi aşağıdaki gibi düzenlenmelidir. 
 
muhtasar beyanname-1

muhtasar beyenname-2

Katma Değer Vergisi (KDV) Beyannamesi
 
Katma Değer Vergisi, yapılan mal ve hizmet teslimlerinde, mal veya hizmeti teslim alanın, teslim edene ödeyeceği vergidir. Katma değer vergisi dolaylı bir vergi olup kısa adı KDV’dir. Mal ve hizmet teslimi yapan tacirler teslim sırasında fatura vb. belgeler düzenlerler. Belge üzerinde görünen mal ve hizmet bedeli ile KDV tutarını, teslim ettikleri kişilerden tahsil ederler. Bu KDV’ye Hesaplanan KDV denir. Kendileri mal ve hizmet aldıklarında ise karşı tarafa mal ve hizmet bedeli ile KDV tutarını öderler. Bu KDV ise ödeme yapan için İndirilecek KDV Kapsamındadır. Her dönem için hesaplanan
KDV tutarları ve matrahları (üzerinden kesinti yapılan tutar) ve indirilecek KDV tutarları toplanır.
 
Hesaplanan KDV        : Mal ve hizmet teslimlerinde alıcıdan tahsil edilir.
İndirilecek KDV         : Mal ve hizmet alımlarında satıcıya ödenir.
 
Dönemin toplam hesaplanan KDV’sinin İndirilecek KDV’den fazla olması halinde ödenecek vergi ortaya çıkar. İndirilecek KDV’nin hesaplanan KDV’den fazla olması halinde Devreden KDV hesabına aktarılır. ve gelecek dönem ya da dönemlerde mahsup edilir.
 
Dönemlik toplam hesaplanan KDV fazla ise;
 
Hesaplanan KDV – İndirilecek KDV  Ödenecek KDV
(391) (191) (360)
 
Dönemlik toplam indirilecek KDV fazla ise;
 
İndirilecek KDV – Hesaplanan KDV Devreden KDV
 (191) (391) (190)
 
Tek Düzen Muhasebe Hesap Planında;
391 Hesaplanan KDV
191 İndirilecek KDV
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar
190 Devreden KDV Hesabıdır.
 
KDV beyannamesi ile; hesaplanan KDV’ye ilişkin matrah, KDV oran ve tutarları ile indirilecek KDV toplamları bağlı olunan vergi dairesine beyan edilir. Hesaplanan KDV, matrahları ile beyan edildiğinden vergi dairesi kişi ve kurumların o dönemki gelir takibini de yapmış olur.
 
Geçici Vergi Beyannamesi
 
“Geçici vergi” gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerinin cari vergilendirme dönemlerinin gelir ve kurumlar vergisine mahsuben üçer aylık kazançları üzerinden hesaplanıp ödenen bir peşin vergi uygulamasıdır. Geçici vergi ülkemizde Maliye Bakanlığı’mızın iş dünyasından almış olduğu kazanç vergileridir. Kazançların vergilendirilmesiyle ilgili süreçlerden birini oluşturmaktadır. Devlet, bir takvim yılı boyunca işletmelerin elde etmiş oldukları kazançlardan bir yıl sonra vergi alacağını tahsil eder. Enflasyon ortamında paranın satın alma gücündeki değer kaybından dolayı almış olduğu verginin de değeri azalacaktır. Bundan ötürü devlet; kazanç vergilerinin tahsilâtını öne almayı ve kazançların elde edildiği takvim yılına yaymayı amaçlayan geçici vergiyi uygular. Ve vergi kanunlarınca belirlenen dönemlere göre hesaplanan ve ödenen verilerin toplamı, yıllık olarak hesaplanan kazanç vergilerinden mahsup edilmek suretiyle düşülür. Geçici Vergi Beyannamesi düzenlenmek suretiyle beyan edilir ve bu beyana istinaden ödenir. Geçici
Vergi Beyannamesi 1032 formudur.
 
Kimler Geçici Vergi Öder?
 
  •  Basit usulde vergilendirilenler hariç ticari kazanç sahipleri, serbest meslek erbabı ve kurumlar vergisi mükellefleri geçici vergi ödemek zorundadırlar.
  •  Adi ortaklıklar ve kolektif şirketler ile adi komandit şirketler ortaklık olarak gelir veya kurumlar vergisi mükellefi olmadıklarından geçici vergi mükellefi de değillerdir. Ancak, adi ortaklıklar ile kolektif şirketlerde ortakların, komandit şirketlerde komandite ortakların şirketten aldıkları kazançlar, şahsi ticari veya mesleki kazanç sayıldığından geçici verginin konusuna girmektedir.
  •  Türkiye’de işyeri veya daimi temsilcisi bulunan dar mükellefiyete tabi kurumlar, bu faaliyetleri dolayısıyla geçici vergi ödeyeceklerdir.
     
Beyan Şekli ve Zamanı
 
Hesap dönemi takvim yılı olanlar için geçici vergi dönemleri aşağıdaki gibidir.
 
Birinci dönem; ......... Ocak-Şubat-Mart,
İkinci dönem; ........... Nisan-Mayıs-Haziran
Üçüncü dönem; ........ Temmuz-Ağustos-Eylül
Dördüncü dönem; ..... Ekim-Kasım-Aralık.
 
Geçici vergi dönemleri üçer aylık olmakla birlikte, beyan edilecek kazancın hesaplanmasında 3, 6, 9 ve 12 aylık mali tablolar esas alınacaktır. Yani 1. vergi döneminde ilk 3 ayın, 2. vergi döneminde ilk altı ayın, 3.vergi döneminde ilk 9 ayın, 4. vergi döneminde 12 ayın kazancı dikkate alınacaktır. Bu nedenle de beyannamede geçici vergi hesaplanırken önceki dönemlerde ödenen geçici vergilerden en büyük olan tutar düşülür.
 
Beyanname Verme Süresi
 
Geçici vergi üç aylık dönemi izleyen ikinci ayın 14. günü akşamına kadar bağlı olunan vergi dairesine beyan edilir ve 17. günü akşamına kadar ödenir.
Kurumlar vergisi mükellefleri ile hadleri aşan gelir vergisi mükellefleri geçici vergi beyannamelerini elektronik ortamda e-beyanname düzenleyerek, internet vergi dairesi aracılığıyla göndermek zorundadırlar.
 
Yıllık Gelir Vergisi Beyannamesi
 
Yıllık beyanname, Gelir vergisi Kanunu’na (GVK’ya) göre, mükelleflerin bir takvim yılı için elde ettikleri kazanç ve iratların vergi dairesine bildirilmesinde kullanılan bir beyannamedir.
 
Özel Tüketim Vergisi Beyannamesi
 
Özel tüketim vergisi; 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli dört ayrı listede yer alan mallar üzerinden bir defaya mahsus olarak alınan bir vergidir. Yasaya ekli listelerde yer alan mallar, Türk Gümrük Tarife Cetveli’nde tanımlanan eşyalardır. Örneğin; özel tüketim vergisinin (1) nolu listesinde iki ayrı cetvel halinde gümrük tarife cetvellerinde yer alan tanımlara göre belirlenen mallar yer almakta olup, bu mallar, benzin, motorin, fuel oil, petrol gazları, doğal gaz, propan, bütan, petrol koku gibi petrol ürünleridir. (B) cetvelinde yer alanlar ise benzol, toluol, perol eteri, hafif mineral yağlar için müstahzar katkılar, vernikler, yağlama yağları, diğer yağlardır.
 
Kurumlar Vergisi Beyannamesi
 
Kurumlar Vergisi (KV), kurum kazanları üzerinden alınan vergidir. Aşağıda sayılan kurumların kazançları, kurumlar vergisine tabidir.
(KV Kanunu md. 1)
  •  Sermaye Şirketleri
  •  Kooperatifler
  •  İktisadi Kamu Müesseseleri
  •  Dernek ve Vakıflara ait İktisadi İşletmeler
  •  İş Ortaklıkları
Hizmet Vergisi Beyannamesi
 
Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) Beyannamesi
 
Banka ve sigorta muameleleri vergisi; banka ve sigorta işlemlerine uygulanan bir gider vergisi türüdür. 6802 sayılı Gider Vergisi Kanununun 28. Md.’sine göre: Banka ve sigorta şirketlerinin 10.06.1985 tarihli ve 3226 sayılı Finansal Kiralama Kanununa göre yaptıkları işlemler hariç olmak üzere, her ne şekilde olursa olsun yapmış oldukları bütün muameleler (işlemler) dolayısıyla kendi lehlerine her ne nam ile olursa olsun nakden veya hesaben aldıkları paralar banka ve sigorta muameleleri vergisine tabidir. Bankerlerin yapmış oldukları banka ve sigorta muamele ve hizmetleri dolayısıyla kendi lehlerine her ne nam ile olursa olsun nakden veya hesaben aldıkları paralar (kendileri veya başkaları hesabına menkul kıymet alıp satmayı, alım-satım tavassut (aracılık) etmeyi veya alıp sattıkları menkul kıymet karşılığı borçları ödemeyi taahhüt etmeyi meslek haline getirenlerin bu faaliyetleri dolayısıyla lehlerine kalan paralar ile mevduat faizi vermek veya sair adlarla faiz ve benzeri menfaatler sağlamak üzere devamlı olarak para toplama işiyle uğraşanların topladıkları paralara sağladıkları gelir ve menfaatler üzerinden komisyon, ücret, hizmet karşılığı gibi adlarla aldıkları paralar dahil) da banka muameleleri vergisine tabidir.
371 SIRA NOLU VUK GENEL TEBLİĞİNE (17.04.2007) GÖRE
BEYANNAME VERME SÜRELERİ
beyanname süreleri
 
Verilme zorunluluğu getirilen bildirimleri, belirlenen sürelerde vermeyenler ile eksik veya yanıltıcı olarak düzenleyenler hakkında Vergi Usul Kanunu’nun vergi suç ve cezalarına ilişkin hükümleri uyarınca gerekli işlem yapılır. 
 
HESAP KAVRAMI
 
Hesap, işletme bilânço ve gelir tablosundaki değerlerden dönem içinde meydana gelen değişikliklerin kaydedildiği çizelgedir.
 
Hesabın Şekli
 
Bir hesabın sol kısmına borç, sağ kısmına alacak tarafı denilmektedir. Hesabın her iki yanına kaydın yapıldığı tarih, işlemle ilgili açıklama ve parasal tutar için ayrılmış sütunlar bulunur. Her hesabın bir adı vardır. 
 
hesap kavramı
Hesap Planı
 
İşletme faaliyet konusu ve alanına göre kullanacağı hesapları önceden belirler ve bunların bir listesini yapar. Hesaplar belirli bir düzene göre sıralanır ve gruplanır.
 
TEK DÜZEN HESAP PLANI
 
1. DÖNEN VARLIKLAR
 
10 HAZIR DEĞERLER
 
100 Kasa
101 Alınan Çekler
102 Bankalar
103 Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri (-)
108 Diğer Hazır Değerler
 
11 MENKUL KIYMETLER
 
110 Hisse Senetleri
111 Özel Kesim Tahvil, Senet ve Bonoları
112 Kamu Kesimi Tahvil, Senet ve Bonoları
118 Diğer Menkul Kıymetler
119 Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)
 
12 TİCARİ ALACAKLAR
 
120 Alıcılar
121 Alacak Senetleri
122 Alacak Senetleri Reeskontu (-) 
124 Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri (-)
126 Verilen Depozito ve Teminatlar
127 Diğer Ticari Alacaklar
128 Şüpheli Ticari Alacaklar
129 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı (-)
 
13 DİĞER ALACAKLAR
 
131 Ortaklardan Alacaklar
132 İştiraklerden Alacaklar
133 Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar
135 Personelden Alacaklar
136 Diğer Çeşitli Alacaklar
137 Diğer Alacak Senetleri Reeskontu (-)
138 Şüpheli Diğer Alacaklar
139 Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı (-)
 
15 STOKLAR
 
150 İlk Madde ve Malzeme
151 Yarı Mamüller-Üretim
152 Mamüller
153 Ticari Mallar
157 Diğer Stoklar
158 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)
159 Verilen Sipariş Avansları
 
17 YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM MALİYETLERİ
 
170 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Maliyetleri
178 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Kaydı
179 Taşeronlara Verilen Avanslar
 
18 GELECEK AYLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI
 
180 Gelecek Aylara ait Giderler ve Gelir Tahakkukları
181 Gelir Tahakkukları
 
19 DİĞER DÖNEN VARLIKLAR
 
190 Devreden KDV
191 İndirilecek KDV
192 Diğer KDV
193 Peşin Ödenen Vergi ve Fonlar
195 İş Avansları
196 Personel Avansları
197 Sayım ve Tesellüm Noksanları
198 Diğer Çeşitli Dönen Varlıklar
199 Diğer Dönen Varlıklar Karşılığı (-)
 
2. DURAN VARLIKLAR
 
22 TİCARİ ALACAKLAR
 
220 Alıcılar
221 Alacak Senetleri
222 Alacak Senetleri Reeskontu
224 Kazanılmamış Finansal Kiralama Faiz Gelirleri (-)
226 Verilen Depozito ve Teminatlar
229 Şüpheli Ticari Alacaklar Karşılığı (-)
 
23 DİĞER ALACAKLAR
 
231 Ortaklardan Alacaklar
232 İştiraklerden Alacaklar
233 Bağlı Ortaklardan Alacaklar
235 Personelden Alacaklar
236 Diğer Çeşitli Alacaklar
237 Diğer Alacak Senetleri Reeskontu (-)
239 Şüpheli Diğer Alacaklar Karşılığı (-)
 
24 MALİ DURAN VARLIKLAR
 
240 Bağlı Menkul Kıymetler
241 Bağlı Menkul Kıymetler Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)
242 İştirakler
243 İştiraklerden Sermaye Taahhütleri (-)
244 İştirakler Sermaye Payları Sermaye Karşılığı (-)
245 Bağlı Ortaklıklar
246 Bağlı Ortaklıkları Sermaye Taahhütleri (-)
247 Bağlı Ortaklıklar Sermaye Payları Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)
248 Diğer Mali Duran Varlıklar
249 Diğer Mali Duran Varlıklar Karşılığı (-)
 
25 MADDİ DURAN VARLIKLAR
 
250 Arazi ve Arsalar
251 Yer altı ve yerüstü düzenler
252 Binalar
253 Tesis Makine ve Cihazlar
254 Taşıtlar
255 Demirbaşlar
256 Diğer Maddi Duran Varlıklar
257 Birikmiş Amortismanlar (-)
258 Yapılmakta Olan Yatırımlar
259 Verilen Avanslar
 
26 MADDİ OLMAYAN DURAN VARLIKLAR
 
260 Haklar
261 Şerefiye
262 Kuruluş ve Örgütlenme Giderleri
263 Araştırma ve Geliştirme Giderleri
264 Özel Maliyetler
267 Diğer Maddi Olmayan Duran Varlıklar
268 Birikmiş Amortismanlar (-)
269 Verilen Avanslar
 
27 ÖZEL TÜKENMEYE TABİ VARLIKLAR
 
271 Arama Giderleri
272 Hazırlık ve Geliştirme Giderleri
277 Diğer Özel Tükenmeye Tabi Varlıklar
278 Birikmiş Tükenme Payları (-)
279 Verilen Avanslar
 
28 GELECEK YILLARA AİT GİDERLER VE GELİR TAHAKKUKLARI
 
280 Gelecek Yıllara Ait Giderler
281 Gelir Tahakkukları
 
29 DİĞER DURAN VARLIKLAR
 
291 Gelecek Yıllarda İndirilecek KDV
292 Diğer KDV
293 Gelecek Yıllar İhtiyacı Stoklar
294 Elden Çıkarılacak Stoklar ve Maddi Duran Varlıklar
295 Peşin Ödenen Vergiler ve Fonlar
297 Diğer Çeşitli Duran Varlıklar
298 Stok Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)
299 Birikmiş Amortismanlar (-)
 
3. KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
 
30 MALİ BORÇLAR
 
300 Banka Kredileri
301 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar
302 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)
303 Uzun Vadeli Kredilerin, Ana Para Taksitleri ve Faizleri
304 Tahvil Anapara Borç, Taksit ve Faizleri
305 Çıkarılmış Bonolar ve Senetler
306 Çıkarılmış Diğer Menkul Kıymetler
308 Menkul Kıymetler İhraç Farkı (-)
309 Diğer Mali Borçlar
 
32 TİCARİ BORÇLAR
 
320 Satıcılar
321 Borç Senetleri
322 Borç Senetleri Reeskontu (-)
326 Alınan Depozito ve Teminatlar
329 Diğer Ticari Borçlar
 
33 DİĞER BORÇLAR
 
331 Ortaklara Borçlar
332 İştiraklere Borçlar
333 Bağlı Ortaklıklara Borçlar
335 Personele Borçlar
336 Diğer Çeşitli Borçlar
337 Diğer Borç Senetleri Reeskontu (-)
 
34 ALINAN AVANSLAR
 
340 Alınan Sipariş Avansları
349 Alınan Diğer Avanslar
 
35 YILLARA YAYGIN İNŞAAT VE ONARIM HAK EDİŞLERİ
 
350 Yıllara Yaygın İnşaat ve Onarım Hak Ediş Bedelleri
358 Yıllara Yaygın İnşaat Enflasyon Düzeltme Hesabı
 
36 ÖDENECEK VERGİ VE DİĞER YÜKÜMLÜLÜKLER
 
360 Ödenecek Vergi ve Fonlar
361 Ödenecek Sosyal Güvenlik Kesintileri
368 Vadesi Geçmiş, Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Vergi ve Diğer Yükümlülükler
369 Ödenecek Diğer Yükümlülükler
 
37 BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI
 
370 Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları
371 Dönem Karının Peşin Ödenen Vergi ve Diğer Yükümlülükleri (-)
372 Kıdem Tazminatı Karşılığı (-)
373 Maliyet Giderleri Karşılığı
379 Diğer Borç ve Gider Karşılıkları
 
38 GELECEK AYLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI
 
380 Gelecek Aylara Ait Gelirler
381 Gider Tahakkukları
 
39 DİĞER KISA VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
 
391 Hesaplanan KDV
392 Diğer KDV
393 Merkez ve Şubeler Cari Hesabı
397 Sayım ve Tesellüm Fazlaları
399 Diğer Çeşitli Yabancı Kaynaklar
 
4. UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
 
40 MALİ BORÇLAR
 
400 Banka Kredileri
401 Finansal Kiralama İşlemlerinden Borçlar
402 Ertelenmiş Finansal Kiralama Borçlanma Maliyetleri (-)
405 Çıkarılmış Tahviller
407 Çıkarılmış Diğer Menkul Kıymetler
408 Menkul Kıymetler İhraç Farkı (-)
409 Diğer Mali Borçlar
 
42 TİCARİ BORÇLAR
 
420 Satıcılar
421 Borç Senetleri
422 Borç Senetleri Reeskontları (-)
426 Alınan Depozito ve Teminatlar
429 Diğer Ticari Borçlar
 
43 DİĞER BORÇLAR
 
431 Ortaklara Borçlar
432 İştiraklere Borçlar
433 Bağlı Ortaklıklara Borçlar
436 Diğer Çeşitli Borçlar
437 Diğer Borç Senetleri Reeskontu (-)
438 Kamuya Olan Ertelenmiş veya Taksitlendirilmiş Borçlar
 
44 ALINAN AVANSLAR
 
440 Alınan Sipariş Avansları
449 Alınan Diğer Avanslar
 
47 BORÇ VE GİDER KARŞILIKLARI
 
472 Kıdem Tazminatı Karşılığı
479 Diğer Borç ve Gider Karşılıkları
 
48 GELECEK YILLARA AİT GELİRLER VE GİDER TAHAKKUKLARI
 
480 Gelecek Yıllara Ait Gelirler
481 Gider Tahakkukları
 
49 DİGER UZUN VADELİ YABANCI KAYNAKLAR
 
492 Gelecek Yıllara Ertelenen veya Terkin Edilecek KDV
493 Tesise Katılma Payları
499 Diğer Çeşitli Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar
 
5. ÖZKAYNAKLAR
 
50 ÖDENMİŞ SERMAYE
 
500 Sermaye
501 Ödenmiş Sermaye
502 Sermaye Düzeltmesi Olumlu Farklar
503 Sermaye Düzeltmesi Olumsuz Farklar (-)
 
52 SERMAYE YEDEKLERİ
 
520 Hisse Senetleri İhraç Primleri
521 Hisse Senedi İptal Karları
522 Maddi Duran Varlık Yeniden Değerleme Artışları
523 İştirakler Yeniden Değerleme Artışları
524 Maliyet Artışları Fonu
529 Diğer Sermaye Yedekleri
 
54 KAR YEDEKLERİ
 
540 Yasal Yedekler
541 Statü Yedekleri
542 Olağanüstü Yedekler
548 Diğer Kar Yedekleri
549 Özel Fonlar
 
57 GEÇMİŞ YILLAR KARLARI
 
570 Geçmiş Yıllar Karları
 
58 GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI (-)
 
580 Geçmiş Yıllar Zararları (-)
 
59 DÖNEM NET KARI (ZARARI)
 
590 Dönem Net Karı
591 Dönem Net Zararı
 
6. GELİR TABLOSU HESAPLARI
 
60 BRÜT SATIŞLAR
 
600 Yurtiçi Satışlar
601 Yurtdışı Satışlar
602 Diğer Gelirler
 
61 SATIŞ İNDİRİMLERİ (-)
 
610 Satıştan İadeler (-)
611 Satış İskontoları (-)
612 Diğer İndirimler (-)
 
62 SATIŞLARIN MALİYETİ (-)
 
620 Satılan Mamüller Maliyeti (-)
621 Satılan Ticari Mallar Maliyeti (-)
622 Satılan Hizmet Maliyeti (-)
623 Diğer Satışların Maliyeti (-)
 
63 FAALİYET GİDERLERİ (-)
 
630 Araştırma ve Geliştirme Giderleri (-)
631 Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri (-)
632 Genel Yönetim Giderleri (-)
 
64 DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR
 
640 İştiraklerden Temettü Gelirleri
641 Bağlı Ortaklıklardan Temettü Gelirleri
642 Faiz Gelirleri
643 Komisyon Gelirleri
644 Konusu Kalmayan Karşılıklar
645 Menkul Kıymet Satışları
646 Kambiyo Karları
647 Reeskont Faiz Gelirleri
648 Enflasyon Düzeltmesi Karları
649 Diğer Olağan Gelir ve Karlar
 
65 DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-)
 
653 Komisyon Giderleri (-)
654 Karşılık Giderleri (-)
655 Menkul Kıymet Satış Zararları (-)
656 Kambiyo Zararları (-)
657 Reeskont Faiz Giderleri (-)
658 Enflasyon Düzeltme Zararları (-)
659 Diğer Gider ve Zararlar (-)
 
66 FİNANSMAN GİDERLERİ (-)
 
660 Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri
661 Uzun Vadeli Borçlanma Giderleri
 
67 OLAĞAN DIŞI GELİR ve KARLAR
 
671 Önceki Dönem Gelir ve Karlar
679 Diğer Olağan Dışı Gelir ve Karlar
 
68 OLAĞAN DIŞI GİDER ve ZARARLAR
 
680 Çalışmayan Kısım Gider ve Zararları (-)
681 Önceki Dönem Gider ve Zararları (-)
689 Diğer Olağan Dışı Gider ve Zararlar (-)
 
69 DÖNEM NET KAR veya ZARARLARI
 
690 Dönem Karı veya Zararı
691 Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülük Karşılıkları (-)
692 Dönem Net Karı veya Zararı
697 Yıllara Yaygın İnşaat ve Enflasyon Düzeltme Hesabı
698 Enflasyon Düzeltme Hesabı
 
7. MALİYET HESAPLARI (7/A SEÇENEĞİ)
 
70 MALİYET MUHASEBESİ BAĞLANTI HESAPLARI
 
700 Maliyet Muhasebesi Bağlantı Hesabı
701 Maliyet Muhasebesi Yansıtma Hesabı
 
71 DİREKT İLK MADDE ve MALZEME GİDERLERİ
 
710 Direkt İlk Madde ve Malzeme Giderleri
711 Direkt İlk Madde ve Malzeme Yansıtma Hesabı
712 Direkt İlk Madde ve Malzeme Fiyat Farkı
713 Direkt İlk Madde ve Malzeme Miktar Farkı
 
72 DİREKT İŞÇİLİK GİDERLERİ
 
720 Direkt İşçilik Giderleri
721 Direkt İşçilik Giderleri Yansıtma Hesabı
722 Direkt İşçilik Ücret Farkları
723 Direkt İşçilik Süre Farkları
 
73 GENEL ÜRETİM GİDERLERİ
 
730 Genel Üretim Giderleri
731 Genel Üretim Giderleri Yansıtma Hesabı
732 Genel Üretim Giderleri Bütçe Farkları
733 Genel Üretim Giderleri Verimlilik Farkları
734 Genel Üretim Giderleri Kapasite Farkları
 
74 HİZMET ÜRETİM MALİYETİ
 
740 Hizmet Üretim Maliyeti
741 Hizmet Üretim Maliyeti Yansıtma Hesabı
742 Hizmet Üretim Maliyeti Fark Hesapları
 
75 ARAŞTIRMA ve GELİŞTİRME GİDERLERİ
 
750 Araştırma ve Geliştirme Giderleri
751 Araştırma ve Geliştirme Giderleri Yansıtma Hesabı
752 Araştırma ve Geliştirme Gider Farkları Hesabı
 
76 PAZARLAMA, SATIŞ ve DAĞITIM GİDERLERİ
 
760 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri
761 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Yansıtma Hesabı
762 Pazarlama, Satış ve Dağıtım Giderleri Fark Hesabı
 
77 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ
 
770 Genel Yönetim Giderleri
771 Genel Yönetim Giderleri Yansıtma Hesabı
772 Genel Yönetim Gider Farkları Hesabı
 
78 FİNANSMAN GİDERLERİ
 
780 Finansman Giderleri
781 Finansman Giderleri Yansıtma Hesabı
782 Finansman Giderleri Fark Hesabı
 
7. MALİYET HESAPLARI (7/B SEÇENEĞİ)
 
790 İlk Madde ve Malzeme Giderleri
791 İşçi Ücret ve Giderleri
792 Memur Ücret ve Giderleri
793 Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler
794 Çeşitli Giderler
795 Vergi, Resim ve Harçlar
796 Amortismanlar ve Tükenme Payları
797 Finansman Giderleri
798 Gider Çeşitleri Yansıtma Hesabı
799 Üretim Maliyet Hesabı
 
8. SERBEST
 
9. NAZIM HESAPLAR
 
TEMEL MALİ TABLOLAR
 
 
Ticari işlemlerin mali yapısını daha net görebilmek için düzenlenen tablolara mali tablo denir.
Muhasebenin temel standartlarına göre belirlenen temel mali tablolar 2 gruba ayrılır.
  •  Bilanço
  •  Gelir Tablosu
Bilânço
 
Bilânço, bir işletmenin belli bir tarihteki varlıklarını ve bu varlıkların sağlandığı kaynakları gösteren mali tablodur.
 
Bilânçonun yapısı dört bölümde incelenir.
  •  Bilânço başlığı
  •  Aktif taraf
  •  Pasif taraf
  •  Bilânço dipnotları

bilançonun yapısı

Açılış Bilânçosunun Düzenlenmesi
 
İşletme kurulduğu zaman sahip olduğu varlıkları, bunların sağlandığı kaynakları ve işletme sermayesini gösteren bilânçoya açılış bilânçosu denir. 
 
Örnek:
 
BULUT Ticaret işletmesi 22.07.2006 tarihinde aşağıdaki değerler ile işe başlamıştır.
-Kasa Mevcudu : 1.500 YTL
-Banka : 2.200 YTL
-Ticari Mal : 1.000 YTL
-Alıcılar : 500 YTL
-Satıcılar : 1.500 YTL
-Banka Kredileri : 500 YTL
-Taşıtlar : 2.000 YTL
-Demirbaşlar : 1.400 YTL
-Sermaye : ?
 
Bulut Ticaret işletmesinin sermayesini hesaplayarak açılış bilânçosunu düzenleyiniz.
 
Varlıklar Toplamı = Kasa + Banka + Ticari Mal + Alıcılar + Demirbaşlar
Varlıklar Toplamı = 1.500+ 2.200 + 1000 + 500 + 2.000 + 1.400 = 8.600
 
Kaynaklar Toplamı = Satıcılar + Banka Kredileri  1.500 + 500 = 2.000
 
Sermaye = Varlıklar – Kaynaklar  8.600 – 2.000 = 6.600
 
bulut ticaret
 
Not: Bilânço düzenlenirken en büyük yardımcı, hesap planıdır.
 
Gelir Tablosu
 
Gelir Tablosunun Düzenlenebilmesi İçin;
1. Dönem sonu envanter işlemlerini tamamlarız. Sattığımız malların maliyet kaydını yaparız.
2. Gider hesapları, yansıtma hesapları kullanılarak 6 ile başlayan gelir tablosundaki ilgili gider hesaplarına aktarılarak kapatılır.
Tüm gelir ve gider hesapları 6 ile başlayan gelir tablosu hesaplarında toplandığında Gelir tablomuzu düzenleyebiliriz.Daha sonra da 6 ile başlayan tüm gelir ve gider hesapları 690 Dönem Kar ve Zararına devredilerek kapatılır.
 
Gelir Tablosunun Türleri
 
Gelir Tablosu Türleri Hesap Tipi ve Rapor tipi olmak üzere iki ayrılır. Şekilleri ise aşağıda görüldükleri gibidir. 
rapor tipi gelir tablosu
 
hesap tipi gelir tablosu
 
 
 
GELİR TABLOSU HESAPLARININ KAPATILMASI
 
Dönem sonu envanter işlemleri ve maliyet hesaplarından gerekli yansıtma kayıtları yapıldıktan sonra tüm gelir tablosu hesapları (600 numaralı hesaptan 689 numaralı hesaba kadar) 690 DÖNEM KARI VEYA ZARARI hesabına devredilerek kapatılır. Ancak, gelir tablosu hesaplarının kapatılması işleminden önce, döneme ait “Gelir Tablosu”nun düzenlenmesi gerekmektedir.
 
Örnek
 
Buse Özkan’a ait bir ticari işletmenin 01.01.2008 ve 31.12.2008 dönemine ait gelir tablosu hesaplarının (envanter işlemleri ve maliyet hesaplarından yansıtmaların yapılmasından sonraki) en son durumları aşağıda verilmiştir. 
gelir tablosu-1
 
gelir tablosu-2
 
Bu veriler kullanılarak döneme ilişkin gelir tablosu şu şekilde düzenlenmiştir.
 
Buse Özkan Ticaret İşletmesinin 01.01.2007 – 31.12.2008 Dönemine Ait
Gelir Tablosu
 
A. BRÜT SATIŞLAR .............................................................................................400.000
1. Yurt İçi Satışlar 400.000
 
B. SATIŞ İNDİRİMLERİ (-).................................................................................. (30.000)
1. Satıştan İadeler 20.000
2. Satış İskontoları 10.000
 
C. NET SATIŞLAR ...............................................................................................370.000
 
D. SATIŞLARIN MALİYETİ (-) ......................................................................... (200.000)
2. Satılan Ticari Mallar Maliyeti 200.000
 
BRÜT SATIŞ KARI....................................................................................,,,,,,,,,,,170.000
 
E. FAALİYET GİDERLERİ (-) ............................................................................. (70.000)
2 Paz. Sat. Ve Dağ. Giderleri 50.000
3 Genel Yönetim Giderleri 20.000
 
FAALİYET KARI ..................................................................................................100.000
 
F. DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GELİR VE KARLAR.........................16.500
3 Faiz Gelirleri 5.000
4 Komisyon Gelirleri 3.000
5 Konusu Kalmayan Karşılıklar 4.000
6 Menkul Kıymet Satış Karları 2.000
7 Kambiyo Karları 1.000
8 Reeskont Faiz Gelirleri 1.000
9 Diğer Olağan Gelir ve Karlar 500
 
G. DİĞER FAALİYETLERDEN OLAĞAN GİDER VE ZARARLAR (-)...............(7.500)
 
1. Komisyon Giderleri 2.000
2. Karşılık Giderleri 1.000
7. Kambiyo Zararları 1.000
8. Reeskont Faiz Giderleri 3.000
9. Diğer Olağan Gider ve Zararlar 500
 
H. FİNANSMAN GİDERLERİ..................................................................................(1.500)
1. Kısa Vadeli Borçlanma Giderleri 1.500
 
 OLAĞAN KAR........................................................................................................107.500
 
İ. OLAĞAN DIŞI GELİR VE KARLAR .....................................................................700
1. Önceki Dönem Gelir ve Karlar 400
2. Diğer Olağan Dışı Gelir ve Karlar 300
 
J. OLAĞAN DIŞI GİDER VE ZARARLAR (-) .........................................................(200)
2. Diğer Olağan Dışı Gider ve Zararlar 200
 
dönem karı
Bu yevmiye kayıtları defterikebire aktarıldığında, 690 nolu hesap dışındaki tüm gelir tablosu hesapları kapanmış olacaktır. 
 
690 nolu hesabın durumu ise aşağıdaki biçimde olacaktır. 
690 dönem karı
 
Hesap, 108.000 TL (417.200 – 309.200) alacak kalanı vermektedir. Bu da dönem karı olarak gelir tablosunda bulunan tutara eşittir.
 
Kesin mizan düzenlenmeden önce, 6. grup hesaplarının tamamının kapatılması gerekmektedir. Yukarıdaki kayıtlardan sonra kapatılmamış olan tek hesap, 690 nolu hesaptır. Bu hesapta bir bilanço hesabı olan 590 DÖNEM NET KARI hesabına devredilerek kapatılacaktır. 
690 dönem karı
Dönem sonucu kar değil de zararla kapanmış olsaydı, 690 nolu hesap 591 DÖNEM NET ZARARI hesabına devredilirdi.
 
Örnek:
Bir işletmenin gelir ve gider hesapları aktarıldıktan sonra, 690 DÖNEM KAR VEYA ZARARI hesabının durumu aşağıdaki gibidir. 
690 dönem karı-3
Yukarıdaki hesap 15.000 TL borç kalanı vermektedir. Bu, 15.000 TL dönemin zararını ifade etmektedir. 690 nolu hesabın kapatılabilmesi için, hesap kalanının 591 nolu hesabın borcuna, 690 nolu hesabın alacağına yazılması gerekir. 
591 dönem karı
Bu yevmiye maddesinden sonra 690 nolu hesap kapanacaktır. Dönem sonunda, düzenlenen bilançoda 591 DÖNEM NET ZARARI hesabı öz kaynaklar grubunda eksi (-) olarak yer alacaktır.
 
Bilânçoda yer alan 590 DÖNEM NET KARI hesabı ertesi dönem hesaplar açıldıktan sonra, 570 GEÇMİŞ YILLAR KARLARI hesabına devredilir. Aynı şekilde 591 DÖNEM NET ZARARI hesabı da 580 GEÇMİŞ YILLAR ZARARLARI hesabına devredilir. 
 
BİLGİSAYARLI MUHASEBE
 
Bilgisayarlı muhasebe, karmaşık zaman alıcı ve yorucu olan muhasebe işlemlerinin bilgisayar ortamında çok daha kolay yapılmasını sağlayan paket programlardır. Günümüz şartlarında elle tutulan muhasebe ile bilgisayarla tutulan muhasebeyi karşılaştırdığımızda bilgisayarlı muhasebe öğrenmenin bir zorunluluk olduğu ortaya çıkmaktadır. Şimdiye kadar öğrendiğimiz muhasebe kuramına göre, gerçekleşen ticari bir işlemin fatura, fiş, yevmiye defteri, defteri kebir, mizan, bilanço gibi bir çok yere kaydının yapılması gerektiğini öğrendik. Elle tutulan muhasebeye göre düşündüğümüzde bu işlemlerin sırasıyla yapılması zaman alıcı, yorucu ve hata ihtilalinin artırıcı etkenler olduğu açıktır. Muhasebe paket programlarının ortaya çıkmasıyla bu olumsuzluklar ortadan kalkmıştır. Muhasebe haket programlarında herhangi bir noktadan yapılan ticari bir işlemin kaydı diğer ilgili bütün bölümlere de otomatik olarak gerçekleşmektedir.
 
Tek düzen muhasebe sisteminin kabul edilmesiyle birlikte, bu tür paket programların sayısı hızla artmış ve her geçen gün yenileri eklenmiştir. ETA, LOGO ve MİKRO bu programlardan biri ve günümüzde en sık kullanılanlarıdır.
 
Piyasada çok sayıda muhasebe paket programının bulunması muhasebe programı öğrenmek isteyen öğrencilerde seçme sıkıntısı oluşturmaktadır. Ancak şu unutulmamalıdır ki muhasebe paket programlarının bir veya bir kaçını kullanarak genel yapısını kavrayan kullanıcılar karşılaştıkları diğer programlarda zorluk çekmemektedirler. Çünkü bütün muhasebe paket programlarının amacı aynı olmakla birlikte hepsi tek düzen muhasebe sistemi kullanmaktadır.

Muhasebe Ders notlarını PDF formatıyla açabilmek için lütfen tıklayın

noya bilgisayar kursu

NOYA BİLGİSAYAR KURSU

Fetihtepe Mahallesi Halıcıoğlu Yanyol Cd. 
No: 5/3 (ŞarkPasajı) Cemal Kamacı Spor Salonu Karşısı Şark Durağı Üstü - Okmeydanı
Beyoğlu / İstanbul 
 
0 (212) 238 99 32
0 (532) 650 81 77

noya bilgisayar harita